Szukaj

Jak pomóc dziecku z zaburzeniami percepcji słuchowej?

Irena, 9 czerwiec 2020
Jak pomóc dziecku z zaburzeniami percepcji słuchowej?

W dzieciństwie niewiele zależy od nas, wiele zaś od tych, którzy są z nami. cyt. Bronisław Rocławski

Percepcja to odbieranie jakichś zjawisk za pomocą zmysłów. W momencie urodzenia każdy człowiek ma pewne genetyczne uwarunkowania percepcyjne, które zmieniają się w ciągu życia w wyniku nowych doświadczeń, czyli wszystkich sytuacji życiowych.

Czym jest percepcja słuchowa?

Percepcja słuchowa to zdolność do odbioru dźwięków - ich rozpoznawania, różnicowania oraz interpretowania przez odniesienie do przeżytych doświadczeń. Jest podstawą słyszenia mowy oraz nabywania mowy czynnej. Wpływa na umiejętność czytania, która wymaga dźwiękowego odtwarzania słów na podstawie widzianych liter oraz pisania, gdzie usłyszane w wyrazie dźwięki wyznaczają kolejność ich zapisywania za pomocą liter.

Co składa się na percepcję słuchową?

  • słuch fizjologiczny: umożliwia słyszenie dźwięków z otoczenia za pomocą narządu słuchu,
  • słuch fonematyczny(słuch fonemowy): zdolność do rozpoznawania i różnicowania dźwięków mowy (najmniejszych elementów składowych wyrazów, czyli fonemów), dzięki niemu słyszymy, np. różnice pomiędzy głoskami dźwięcznymi i bezdźwięcznymi (b – p, d – t, g – k, w – f, itp.)
  • analiza słuchowa: umiejętność wyodrębniania z potoku mowy zdań, ze zdań wyrazów, z wyrazów sylab, a w sylabach głosek z zachowaniem ich kolejności,
  • synteza słuchowa jest procesem odwrotnym. Polega na scalaniu głosek, sylab i wyrazów w złożone struktury,
  • pamięć słuchowa: to pamięć długości wyrazów (liczby sylab i głosek, ich kolejność w wyrazie) oraz zdolność zatrzymywania w pamięci ciągów wyrazów (dni tygodnia, nazwy miesięcy po kolei, wiersze, rymowanki, piosenki, tabliczka mnożenia, ciągi liczbowe). Pamięć słuchowa jest to zdolność do utrwalania i przypominania informacji dźwiękowej (zapamiętywania spostrzeżeń słuchowych werbalnych i niewerbalnych) i dzięki temu przyswajania wiedzy.

Za percepcję dźwięków odpowiedzialny jest analizator słuchowy. Prawidłowy ich odbiór jest możliwy tylko wówczas, gdy sprawnie działa narząd słuchu. Zaburzenie percepcji słuchowej nie należy utożsamiać z niedosłuchem. Niedosłuch wiąże się z uszkodzeniem receptora słuchowego znajdującego się w uchu wewnętrznym lub nerwu doprowadzającego. Dzieci, które maja takie uszkodzenia, nie słyszą dźwięków płynących z dużej odległości lub zbyt cichych. Natomiast dzieci z zaburzoną percepcją słuchową mogą prawidłowo słyszeć poszczególne dźwięki, ale nie potrafią ich wyróżnić z potoku słów, jakim jest zdanie lub dłuższa wypowiedź.

Objawy zaburzeń percepcji słuchowej według H. Nartowskiej

W wieku przedszkolnym:

  • nieumiejętność wyodrębniania głosek i sylab ze słów, słów ze zdań,
  • nierozumienie poleceń słownych lub czytanych opowiadań,
  • nieprawidłowe wybrzmiewanie dźwięków mowy, utrzymywanie się agramatyzmów (błędne budowanie zdań, niezdolność tworzenia prawidłowych form gramatycznych) i błędów w czytaniu,
  • zła koncentracja uwagi na bodźcach słuchowych,
  • szybka męczliwość przy dłuższym słuchaniu,
  • gorsze zapamiętywanie i rozumienie,
  • słabe przyswajanie słów, wierszyków, piosenek,
  • ubogie słownictwo,
  • unikanie zajęć umuzykalniających,
  • trudności z zapamiętaniem i odtwarzaniem rytmu.

W wieku wczesnoszkolnym:

  • długo utrzymująca się technika literowania (głoskowania) bez możliwości dokonania syntezy (złożenia wyrazu),
  • powolne tempo czytania,
  • czytanie jest nierytmiczne, zaburzona jest intonacja i akcent zdaniowy,
  • błędy w czytaniu: opuszczanie liter i sylab w wyrazach, mylenie wyrazów o podobnym brzmieniu, zniekształcanie słów (odczytują część wyrazu, a część zgadują),
  • trudności w zrozumieniu przeczytanej treści,
  • błędy typu fonetycznego (deformacja słów), np. szejść, czeba, miszcz,
  • uczenie się czytania „na pamięć”,
  • trudności w pisaniu ze słuchu,
  • błędy w pisaniu: opuszczanie liter i sylab, gubienie liter przy zbiegu spółgłosek, opuszczanie końcówek wyrazów i zdań, łączenie przyimków z rzeczownikami, np. „nastole” zamiast „na stole”, wdomu zamiast w domu, trudności w pisowni głosek specyficznych dla języka polskiego: syczących, szumiących i ciszących (s : sz : ś, c : cz : ć, z : ż : ź), dźwięcznych i bezdźwięcznych (d:t, b:p, g:k, w:f), głosek tracących dźwięczność ( w śródgłosie i wygłosie, np. torebka, chleb) oraz zmiękczonych przez kreskę oraz przez i, kłopoty z rozróżnianiem i i j, mylenie samogłosek nosowych (ą, ę) z głoskami o podobnym brzmieniu -on, -om, -en,-em,
  • trudności w formułowaniu wypowiedzi ustnych i pisemnych,
  • problemy w opanowaniu języka obcego,
  • kłopoty z rozumieniem prostych i złożonych poleceń słownych,
  • wady wymowy.

Jak ćwiczyć percepcję słuchową? 

(według E. Waszkiewicz)

Stymulacja słuchowa rozpoczyna się jeszcze w łonie matki, dziecko zaczyna słyszeć pierwsze dźwięki około 6-go miesiąca życia płodowego i każdego dnia doskonali tę umiejętność. Ćwiczenia percepcji słuchowej można rozpocząć u dziecka na każdym etapie rozwoju, a im prędzej zaczniemy, tym lepsze efekty osiągniemy w przyszłości. Ważna jest tutaj rola rodziców i nauczycieli przedszkola, aby jak najszybciej uchwycić problemy dziecka i wcześnie stymulować rozwój funkcji analizatora słuchowego. Umożliwi to całkowite lub chociażby częściowe wyrównywanie deficytów rozwojowych w okresie poprzedzającym pójście dziecka do szkoły.

Ćwiczenia rozwijające mowę i wzbogacające słownik:

  • uściślenie rozumienia znaczenia pojedynczych wyrazów określających nazwy zwierząt, roślin, przedmiotów, części ciała, barwy, stosunków przestrzennych, liczb,
  • słuchanie treści opowiadań podawanych ustnie lub w połączeniu z materiałem konkretnym,
  • powtarzanie wyrazów, krótkich zdań, opowiadań po innej osobie,
  • nazywanie przedmiotów, cech czynności, kolorów, części ciała u siebie i osoby naprzeciw,
  • układanie zdań z podanymi wyrazami,
  • wymienianie jak największej liczby wyrazów: nazw zwierząt, mebli, wyrazów zaczynających się określoną głoską,
  • opowiadanie treści obrazków, historyjek obrazkowych,
  • próby samodzielnego, zrozumiałego wypowiadania się:
    • opowiadanie różnych zdarzeń, relacjonowanie własnych przeżyć, oglądanych filmów, słyszanych audycji, przeczytanych książek,
    • nawiązywanie kontaktów społecznych z dziećmi i dorosłymi,
    • zabawy tematyczne,
    • udział w występach teatrzyku samorodnego (improwizacji) itp.,
    • rozmowy telefoniczne.

Kształcenie wrażliwości słuchowej, różnicowanie dźwięków nie wchodzących w skład mowy ludzkiej:

  • odtwarzanie układem przestrzennych struktur czasowych:
    • ustawianie klocków zgodnie z usłyszanymi uderzeniami w bębenek, tamburyn, dłonie, blat,
    • zapisywanie kropkami usłyszanych struktur rytmicznych,
    • rysowanie szlaczków w rytm uderzeń,
  • odtwarzanie układów przestrzennych strukturami czasowymi:
    • widząc układ klocków, dziecko wystukuje ich strukturę,
    • widząc zapis typu „u u u u u” odczytuje nazywając litery,
  • kojarzenia wzrokowo – słuchowe struktur przestrzennych z czasowymi: dziecko patrzy na układy pogrupowanych klocków (kropek) i słuchając rytmicznych uderzeń stara się skojarzyć układ z odpowiadającym rytmem,
  • różnicowanie natężenia dźwięków,
  • rozpoznawanie dźwięków różnych przedmiotów z otoczenia:
    • odgłosów dochodzące z ulicy,
    • sygnałów różnych pojazdów,
    • dźwięków powstających przy pracy różnych maszyn, urządzeń,
    • dźwięków charakterystycznych dla różnych przedmiotów, w zależności od materiału, z jakiego zostały wykonane,
    • głosów ptaków, zwierząt.
  • udział w koncertach muzycznych, wyjścia do filharmonii.

Różnicowanie dźwięków mowy ludzkiej:

Ćwiczenia słuchu fonematycznego

  • różnicowanie słów podobnie brzmiących, np. czapka – żabka, bucik – budzik,
  • różnicowanie takich samych sylab w szeregu różnych lub o podobnym brzmieniu, np. pa, ga, da,
  • powtarzanie par słów opozycyjnych typu bary – pary,
  • podawanie wyrazów o znaczeniu kontrastowym, np. biuro – pióro,
  • nazywanie wskazywanych przedmiotów, których nazwy różnią się głoskami korelacyjnymi: dźwięczna – bezdźwięczna, ustna – nosowa, o różnym miejscu artykulacji,
  • segregowanie obrazków ze względu na właściwości głoskowe w ich nazwach, np. dźwięczne – bezdźwięczne.

Ćwiczenia analizy i syntezy słuchowej:

  • podawanie liczby głosek w wyrazie (analiza),
  • podawanie głosek ze względu na jej lokalizację: pierwsza, druga, ostatnia (czyli wyodrębnianie),
  • podawanie liczby sylab w wyrazie (analiza),
  • podawanie sylaby ze względu na jej lokalizację (wyodrębnianie),
  • kończenie zaczętego wyrazu (synteza),
  • podział lub synteza wyrazu: sylabowa, głoskowa,
  • uzupełnianie treści słyszanego opowiadania obrazkiem.

Utrwalenie pamięciowych mechanizmów mowy, tzw. ciągów słownych

  • nauka wierszy, fragmentów tekstów, dni tygodnia, pór roku, godziny itp.,
  • powtarzanie samogłosek i ich grup oraz spółgłosek,
  • powtarzanie sylab i połączeń sylabowych,
  • powtarzanie wyrazów łatwych i trudnych fonetycznie i znaczeniowo,
  • powtarzanie długich i krótkich zdań,
  • powtarzanie cyfr,
  • nauka tabliczki mnożenia,
  • rymowanki.

Współcześnie coraz częściej korzystamy ze środków wizualnych (telewizja, komputer), które dostarczają gotowego obrazu, rozleniwiają mózg i zabijają wyobraźnię – podstawę skutecznego zapamiętywania tego, co słyszymy. Dodatkowo życie w hałasie i szumie nie mobilizuje do słuchowego różnicowania podobnych dźwięków, nie tylko głosek. Dodajmy do tego jeszcze nasze zapracowanie i ciągły brak czasu dla dzieci, rodziny. I gotowe! Mamy gwarantowane, że nasze dziecko będzie miało zaburzoną percepcję słuchową. Teraz, gdy szaleje wirus, przedszkolaki nie uczestniczyły w zajęciach rozwijających słuch przez 2 miesiące. We wrześniu może okazać się, że niektóre dzieci w pierwszej klasie, będą miały problemy z analizą i syntezą słuchową wyrazów. Może warto jeszcze poćwiczyć z dzieckiem? Szczerze polecam, bo w dzieciństwie niewiele zależy od dzieci, ale wiele od rodziców. Warto wziąć sobie to do serca.

Życzę sukcesów w pracy z dziećmi i do zobaczenia.

Irena


Pomoce do ćwiczeń:

  • obrazki, historyjki obrazkowe,
  • instrumenty muzyczne,
  • przedmioty wydające różne dźwięki: piszczące zabawki, dźwięczące dzwonki, gwizdki, piszczałki,
  • gry i zabawy, które wymagają udziału analizatora słuchowego, np. „Głuchy telefon”, „Ciuciubabka”, „Echo”,
  • zegary do nauki określania czasu,
  • kukiełki,
  • książeczki,
  • audiobooki, słuchowiska, piosenki do słuchania i śpiewania.

Przydatne linki:

https://www.logopestka.pl/wyzwanie-sluchowe-12-zabaw-sluchowych-z-dzwoneczkiem-na-12-dni/

https://www.logopediapraktyczna.pl/odtwarzanie-struktur-dzwiekowych-usprawniamy-funkcje-sluchowe/

http://zpr1.lublin.eu/wp-content/uploads/2014/12/%C4%86wiczenia-kszta%C5%82tuj%C4%85ce-s%C5%82uch.pdf

https://www.logotorpeda.com/strefa-rodzica/cwiczenia-pamieci-sluchowej/

https://www.babyboom.pl/przedszkolak/zabawy/5-zabaw-sensorycznych-rozwijajacych-zmysl-sluchu

http://blog.cochlear.com/pl/trening-sluchowy-w-formie-zabawy/

https://www.dzieckokreatywne.pl/2018/12/12/25-dzieciecych-zabaw-stymulujacych-zmysl-sluchu/

http://blog.licencjanazdrowie.pl/2017/06/30/polecam-gry-i-zabawy-rozwijajace-zmysl-sluchu/

https://pedagogika-specjalna.edu.pl/rewalidacja/rozwijac-u-dzieci-zmysl-sluchu-zabawy-rozwijajace-percepcje-sluchowa/


Literatura:

  1. Czajkowska Irena, Herda Kazimierz, Zajęcia korekcyjno – kompensacyjne w szkole, WSiP, Warszawa 1989
  2. Gąsowska Teresa, Pietrzak – Stępkowska, Praca wyrównawcza z dziećmi mającymi trudności w czytaniu i pisaniu, WSiP, Warszawa 1994
  3. Rentflejsz – Kuczyk Amelia, Jak pomóc dzieciom dyslektycznym?, Wydawnictwo JUKA, Warszawa 1999
  4. Sawa Barbara, Jeżeli dziecko źle czyta i pisze, WSiP, Warszawa 1975
  5. Tońska – Mrowiec Anna, Pojmaj Iwona, Zabawy słuchowe, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2007
  6. Waszkiewicz Elżbieta, Zestaw ćwiczeń do zajęć korekcyjno – kompensacyjnych dla dzieci przedszkolnych, Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno – Pedagogicznej MEN, Warszawa 1994


      Koszyk

      Twój koszyk jest pusty.

      Dokonaj swoich pierwszych zakupów